Prawie wszystko o Wigilii

W polskiej tradycji wigilia ma szczególny charakter. Łacińska nazwa vigiliae oznaczająca zwyczaj nocnych czuwań, czy też straży nocnych, przejęta została przez kościół katolicki, na oznaczenie wieczoru poprzedzającego Boże Narodzenie.

W Polsce wigilią, albo wilią, nazywa się także wieczerzę spożywaną w przeddzień Bożego Narodzenia. Z nastrojem wigilijnym – czuwania przed narodzinami Zbawiciela – wiążą się specyficzne obyczaje: wypatrywanie pierwszej gwiazdki na niebie, dzielenie się opłatkiem podczas składania sobie życzeń świątecznych przy choince oraz śpiew kolęd i pastorałek.

Celebracja świąt Bożego Narodzenia w Polsce zaczyna się 24 grudnia, czyli w Wigilię – dzień poprzedzający narodziny Dzieciątka Jezus. Jest to jeden z najważniejszych momentów w polskiej tradycji, uroczyście przeżywany i kojarzony z wielką radością, serdecznością oraz bliskością. W tradycji chrześcijańskiej Wigilia jest dniem kończącym okres adwentu i choć według obowiązujących przepisów kościelnych, w wigilię Bożego Narodzenia nie obowiązuje wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, to większość polskich rodzin zachowuje post ze względu na wyjątkowy charakter tego dnia. Dodatkowo, Wigilia kojarzona jest z wieloma ważnymi symbolami, bez których większość Polaków nie wyobraża sobie celebracji tego dnia.

Pierwsza gwiazdka

Wieczerza wigilijna w tradycji polskiej rozpoczyna się wraz z pojawieniem się na niebie pierwszej gwiazdki. Jest to symboliczne nawiązanie do Gwiazdy Betlejemskiej, która ukazała się trzem Mędrcom ze Wschodu i oznaczała narodziny Jezusa. Według tradycji, dopiero gdy ona zabłyśnie możemy podzielić się opłatkiem i usiąść do wigilijnego stołu.

Modlitwa przy wigilijnym stole

Zanim cała rodzina zacznie łamać się opłatkiem i usiądzie przy wigilijnym stole, wspólnie odmawia modlitwę. Zazwyczaj są to modlitwy „Ojcze Nasz” oraz „Zdrowaś Mario”, ale w niektórych domach panuje również zwyczaj odczytania przez jednego z członków rodziny fragmentu Ewangelii mówiącego o narodzinach Jezusa. Następnie, po zmówionej modlitwie następuje dzielenie się opłatkiem i kolacja wigilijna.

z białej mąki i wody, bez dodatku drożdży. Nazwa opłatek wywodzi się z łaciny: „oblatum – „dar ofiarny . W niektórych krajach czy regionach istnieje tradycja dzielenia się nim przy składaniu sobie życzeń przez ludzi zgromadzonych przy stole wigilijnym.

Dzielenie się opłatkiem

Dzielenie się opłatkiem to trwała, przechodząca z pokolenia na pokolenie tradycja. Zgodnie ze zwyczajem, każda polska wigilia rozpoczyna się od uroczystego przełamania, podzielenia i spożycia opłatków, z jednoczesnym składaniem sobie życzeń. Opłatki są bardzo charakterystycznym i niezbędnym elementem kolacji wigilijnej, którego nie może zabraknąć na polskich stołach w tym szczególnym dniu. Ceremonia łamania się opłatkiem gromadzi co roku wszystkich domowników i pozwala im na wzajemne pojednanie oraz przebaczenie.

Wieczerza wigilijna

W zależności od danego regionu Polski i tradycji rodzinnych, ilość oraz rodzaj wigilijnych potraw jest różny, ale zwyczajowo przyjmuje się, że na wigilijnym stole powinno znaleźć się 12 różnych potraw. Główną potrawą wigilijną polskiej kuchni jest ryba, w szczególności karp. Ponadto, tradycyjne polskie wigilie obfitują w potrawy takie jak barszcz czerwony z uszkami, barszcz z grzybami (zwany też zupą grzybową), kapustę z grochem, różne rodzaje pierogów, czy kompoty z suszonych owoców. W niektórych rejonach, bardzo popularnym daniem wigilijnym jest również kutia, kluski z makiem i kasza z suszonymi śliwkami. Jedna z tradycji mówi także, że należy spróbować wszystkich potrwa znajdujących się na stole wigilijnym, by zapewnić sobie szczęście przez cały rok.

Sianko wigilijne

Przygotowując wigilijny stół, nie należy zapominać o położeniu na nim siana, a następnie przykrycie stołu białym obrusem. Jest to symbol miejsca, w którym narodził się Pan Jezus – szopkę i siano na którym leżał. Biały obrus jest zaś symbolem ołtarza.

Puste miejsce przy stole

Kolejnym powszechnym polskim zwyczajem jest pozostawienie jednego wolnego miejsca przy wigilijnym stole. Miejsce to jest przeznaczone dla niespodziewanego gościa, ale może także przywodzić pamięć o bliskich, którzy nie mogą spędzić świąt z rodziną, lub zmarłych.

Kolędy i prezenty

Po skończonej wieczerzy wigilijnej następuje czas na wzajemne obdarowywanie się świątecznymi prezentami oraz na śpiewanie kolęd. Jest to najpiękniejszy wieczór w roku dla każdego członka rodziny. Najskromniejszy nawet upominek posiada w ten wieczór wartość wyjątkową, stając się symbolem łączącej ludzi miłości i przyjaźni. Ponieważ tą częścią wieczoru wigilijnego najbardziej zainteresowane są zawsze dzieci, to one z niecierpliwością wypatrują zawsze pierwszej gwiazdki na niebie. Innym, nieodłącznym elementem każdej polskiej wigilii jest śpiewanie kolęd. W każdej z nich drzemie ogromny ładunek emocjonalny, który sprawia, że są one bliskie każdemu.

Pasterka

Polski wieczór wigilijny kończy się zwykle udziałem w Pasterce, uroczystej Mszy św. o północy. Na uroczystej mszy, odprawianej o północy z 24 na 25 grudnia, nie może nikogo zabraknąć. Są tu przedstawiciele wszystkich pokoleń – zarówno najmłodsi, jak i najstarsi. Pasterka upamiętnia narodziny Jezusa, przypomina o gorliwej modlitwie i rozpoczyna nowy rok liturgiczny w Kościele katolickim. Według wielu Polaków, przychodzenie na pasterkę z całą rodziną po wigilijnej kolacji jest jedną z najpiękniejszych tradycji świątecznych.

Boże Narodzenie to najpiękniejsze i najbardziej rodzinne święto w roku w polskiej tradycji. Wiąże się z nim wiele zwyczajów, w domu nie może zabraknąć pięknie przystrojonej choinki, dzielenia się opłatkiem, składania sobie życzeń, kolędowania i prezentów. Choinka, będąca ozdobą każdego polskiego domu w okresie świąt Bożego Narodzenia, przystrajana jest pięknymi, kolorowymi bombkami, łańcuchami i światełkami. W domach nie może zabraknąć świątecznych ciastek, zwłaszcza pierników a także jemioły. Zgodnie z tradycją, gałązki jemioły zawiesza się nad wigilijnym stołem lub nad drzwiami frontowymi. Wiele osób wierzy, że pocałunek złożony pod nią na ustach ukochanej osoby podczas świąt Bożego Narodzenia wróży miłość i szczęście na lata.
Wielu Polaków wierzy także w przesąd mówiący, że tak jak w Wigilię – tak przez cały następny rok. Dlatego w ten dzień powinniśmy być uśmiechnięci, unikać sporów i kłótni, utrzymać porządek w domu, odnosić się do swoich bliskich z życzliwością i szacunkiem. Oprócz tego, bez względu na region, okres przedświąteczny to czas ciężkiej pracy zarówno w domu, jak i kuchni. Każda gospodyni chce podać swoim gościom pyszne, własnoręcznie przyrządzone potrawy i pochwalić się nienagannym porządkiem w domu.